Fałszywe oferty współpracy: jak twórca rozpozna oszustwo

Fałszywe oferty współpracy trafiają do twórców tymi samymi kanałami co prawdziwe: przez wiadomości prywatne na Instagramie i TikToku, e-mail z „działu marketingu” albo SMS. Jak twórca rozpozna oszustwo? Zwykle po trzech rzeczach: prośbie o zapłatę za udział, linku do logowania lub „odbioru płatności” oraz umowie, której nie da się powiązać z prawdziwą firmą. Poniżej opisujemy te schematy, sposób weryfikacji nadawcy i to, co zrobić, gdy już kliknąłeś.

Dlaczego oszuści podszywają się pod marki

Propozycja płatnej współpracy obniża czujność. Twórca chce szybko odpowiedzieć, żeby nie stracić zlecenia, a oszust to wykorzystuje: wyznacza krótki termin, podpisuje się nazwą znanej marki i przenosi rozmowę tam, gdzie łatwiej wysłać link albo plik. Celem bywa twoje konto (żeby przejąć zasięg), twoje dane (żeby wyłudzić pieniądze w twoim imieniu) albo bezpośrednio twoje pieniądze.

Schemat 1: phishing, czyli link do „panelu kampanii”

Wiadomość wygląda jak zaproszenie do kampanii, ale żeby „zaakceptować warunki” albo „odebrać wynagrodzenie”, musisz kliknąć w link i zalogować się kontem społecznościowym, pocztą lub bankiem. Strona jest kopią prawdziwego logowania, a wpisane hasło i kod trafiają do oszusta. Odmianą tego schematu jest plik „briefu” do pobrania, który okazuje się programem, a nie dokumentem.

Na co uważać:

• adres strony różni się od domeny marki literą, myślnikiem albo końcówką;
• po kliknięciu pojawia się formularz logowania, mimo że rozmawiasz o briefie;
• „brief” ma rozszerzenie .exe, .scr, jest archiwum z hasłem albo prosi o włączenie makr;
• nadawca prosi o kod z SMS-a lub aplikacji uwierzytelniającej.

Żadna rzetelna marka nie potrzebuje twojego hasła ani kodu jednorazowego, żeby zaprosić cię do współpracy.

Schemat 2: opłata za udział

Drugi schemat odwraca kierunek płatności. Słyszysz, że zostałeś wybrany do kampanii albo programu ambasadorskiego, ale najpierw musisz zapłacić: za „pakiet startowy”, ubezpieczenie przesyłki, rejestrację w agencji, szkolenie lub produkt, który potem „zwróci” marka. Pokrewny wariant to płatne „zadania” – najpierw dostajesz drobną kwotę za polubienia czy recenzje, a potem prośbę o wpłatę, żeby odblokować wyższe zarobki.

Zasada jest prosta: w płatnej współpracy pieniądze płyną od marki do twórcy. Jeśli ktoś każe ci zapłacić, żeby zarobić, potraktuj to jako sygnał ostrzegawczy. Zwłaszcza gdy w grę wchodzą „inwestycje”, kryptowaluty albo obietnica stałego zysku, sprawdź podmiot na liście ostrzeżeń publicznych KNF. Brak firmy na tej liście nie oznacza jednak, że jest bezpieczna.

Schemat 3: fałszywa umowa

Umowa ma uwiarygodnić oszustwo. Bywa ładnie złożona, z logo i pieczątką, ale nie da się jej powiązać z prawdziwą firmą. Sprawdź w niej:

• strony umowy – pełna nazwa firmy, NIP lub KRS, adres. Te dane możesz porównać w publicznych rejestrach;
• kto podpisuje – osoba z imienia i nazwiska, którą da się znaleźć w firmie, a nie sam „dział PR”;
• konto do płatności – czy należy do firmy z umowy, czy do osoby prywatnej lub zagranicznego pośrednika;
• wymagane dane – umowa wymaga danych do rozliczenia, ale skan dowodu osobistego z obu stron rzadko jest potrzebny na starcie i daje oszustowi wiele możliwości.

Prawdziwa umowa może mieć nieuczciwe warunki, ale to inny problem. Jak negocjować zakres, terminy i wynagrodzenie albo grzecznie odmówić, opisujemy w tekście jak odmówić lub negocjować współpracę.

Jak sprawdzić, czy oferta pochodzi od marki

1. Nie odpowiadaj w tym samym kanale. Znajdź oficjalną stronę marki samodzielnie, w wyszukiwarce, i zapytaj o kampanię przez adres z tej strony.
2. Porównaj domenę e-maila. Darmowa skrzynka lub domena łudząco podobna do marki to powód, żeby się zatrzymać.
3. Sprawdź profil nadawcy. Nowe konto, mało publikacji, brak powiązania z oficjalnym profilem marki – to typowe dla podszywania się.
4. Zweryfikuj firmę w rejestrze. NIP i KRS z umowy muszą prowadzić do tej samej nazwy i adresu.
5. Daj sobie czas. Presja „odpowiedz w godzinę” jest narzędziem oszusta, a nie standardem branży.

Jeśli oferta przychodzi przez platformę, która pośredniczy we współpracy, sprawdź też samą platformę: kto za nią stoi i co dzieje się z twoimi danymi. Pomoże w tym tekst jak sprawdzić platformę influencer marketingu.

Co zrobić, gdy już kliknąłeś lub zapłaciłeś

• Podałeś hasło: od razu zmień je na koncie i w innych miejscach, gdzie używałeś tego samego, wyloguj inne sesje i włącz weryfikację dwuetapową.
• Podałeś dane karty lub zapłaciłeś: natychmiast skontaktuj się z bankiem, żeby zablokować kartę i zapytać o możliwość zatrzymania przelewu.
• Zachowaj dowody: zrzuty ekranu rozmowy, adresy stron, numery kont i potwierdzenia płatności. Przydadzą się w zgłoszeniu na policję.
• Zgłoś incydent: podejrzaną stronę lub e-mail możesz zgłosić do CERT Polska przez incydent.cert.pl, a podejrzany SMS przekazać bezpłatnie na numer 8080, jak opisuje serwis gov.pl. Fałszywy profil zgłoś też w samej aplikacji.

To nie jest porada prawna. Przy stracie pieniędzy lub danych skonsultuj dalsze kroki z bankiem, policją lub prawnikiem.

Jak Blogger Bank ogranicza to ryzyko

Na Blogger Bank marki publikują zlecenia z opisem i budżetem, a ty zgłaszasz się do tych, które ci pasują. Twórca nie płaci za udział w kampanii. Wynagrodzenie jest zabezpieczone do akceptacji materiału – to płatność zabezpieczona, więc nie musisz ufać obietnicy przelewu „po publikacji”. Prowizja wynosi 5% po stronie marki i 5% po stronie twórcy. Załóż konto twórcy i przeglądaj zlecenia od marek.